การเดินทางลงใต้ของเหล่านกนักเดินทางแม่น้ำโขง

GreenShot : บ้านฉันในแม่น้ำโขงหายไปไหน

ภาพและคำ โดย Chak Kineesee

นกอุ้มบาตร White Wagtail (ภาพ :Chak Kineesee)

การเดินทางลงใต้ของเหล่านกนักเดินทาง

เมื่อฤดูฝนเริ่มสิ้นสุดความหนาวเย็นจากขั้วโลกเหนือได้เริ่มแผ่ขยับลงทางใต้ต่อเนื่องตามอิทธิพลของกระแสลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือหรือมรสุมฤดูหนาวที่เพิ่มกำลังแรงขึ้นมันเป็นโอกาสเวลาที่เหมาะสมของเหล่านกนักเดินทางในการเตรียมตัวเดินทางไกลลงมาทางใต้อีกครั้งในรอบปีเพื่อหนีความหนาวเย็นแต่ก็มีเหล่านกอีกหลายชีวิตที่ไม่ชอบการเดินทางไกลพวกเขาเหล่านั้นจึงต้องปรับตัวในการดำรงชีพเพื่อความอยู่รอดท่ามกลางอากาศที่หนาวเย็นบางพื้นที่มีหิมะตก

นกอุ้มบาตร หนึ่งในตระกูลนกเด้าลม ที่มีพฤติกรรมกระดกหางขึ้นลงและเดินโยกขา คล้ายเหมือนจะขย่มทดสอบความแข็งแกร่งของผืนแผ่นดิน หินผา หลังคาบ้าน หรือแม้แต่พื้นถนน นกอุ้มบาตรเป็นนกกลุ่มนักเดินทางแรก ๆ เมื่อฝนห่าสุดท้ายเริ่มส่งความหนาวเย็น อันจุดเป็นเริ่มต้นที่จะเข้าสู่ฤดูหนาว  การเดินทางของนกอุ้มบาตร เหมือนว่าจะแจ้งข่าวให้กับเราว่า ความหนาวเย็นกำลังจะเดินทางลงมาในเร็วๆวันนี้ ปริมาณฝนตกจะเริ่มลดลงจนสู่ฤดูหนาว

คนท้องถิ่นภาคเหนือหรือไตยวน เชื่อว่านกอุ้มบาตรขึ้นไปบิณฑบาตให้พระพุทธเจ้าที่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์และจะกลับมายังโลกมนุษย์ในช่วงหลังวันออกพรรษาหรือประมาณตุลาคม ส่วนปกาเกอญอดอยอินนทนนท์ เชื่อว่านกนี้เคยบนอยู่สวรรค์กับเทวดา แต่มีความมั่นใจและพูดกับเทวดาว่า จะขย่มโลกใบนี้ให้แตก ถ้าทำไม่สำเร็จจะไม่กลับไปสวรรค์ คนปกาเกอญอจะไม่ล่าหรือกินนกอุ้มบาตร เนื่องเพราะว่าจะทำอะไรไม่สำเร็จเหมือนนกชนิดนี้

นกอุ้มบาตรไม่ได้เดินทางมาลงมาเพียงกลุ่มเดียว แต่ยังเพื่อนนักเดินทางอีกหลายกลุ่มเริ่มเตรียมออกเดินทางมาสบต่อเนื่องเรียงลำดับตามกันมา หนึ่งในนั้นที่ได้สมญานามว่า ราชานักจับปลารุ่นจูเนียร์ ที่มีชำนาญในการจับปลาขนาดเล็ก บางทีผมจินตนาการไปว่านกอุ้มบาตรน่าจะได้ชักชวนและแจ้งการเดินของตนเองให้กับราชานักจับปลาว่าเธอพร้อมจะเดินทางลงใต้ไปกับพวกฉันตอนนี้เลยไหมและราชานักจับปลายังนั่งนิ่งอยู่ริมน้ำแล้วหันมาบอกกับอุ้มบาตรว่าพวกฉันจะต้องรอพรรคพวกของฉันก่อน แล้วจะตามไปสมทบเธอทีหลังนะ  ดังนั้นหลังจากที่พบอุ้มบาตรในแม่น้ำโขงต่อมาเราก็จะพบนกกระเต็นน้อยธรรมดา

ในช่วงฤดูแล้งของแต่ละปี น้ำในแม่น้ำโขงจะแห้งลดลงและใสเย็น จนเกิดเกาะแก่งหาดหินหาดทรายที่เพิ่มโพล่ขึ้นมาจากใต้ผิวน้ำ   เกาะแก่งหาดเหล่านี้คือสิ่งที่ธรรมชาติได้ออกแบบให้หลายชีวิตได้ใช้ประโยชน์ร่วมกัน

นกกระเต็นน้อยธรรมดา Common Kingfisher (ภาพ : Chak Kineesee)

บ้านฉันหายไหน

หลังจากเดินทางลงใต้มาถึงช่วงกลางของแม่น้ำโขงเหล่านกทั้งสองชนิดต่างตกตะลึงกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในแม่น้ำโขงอยากจะคาดเดาได้เพราะระดับน้ำในแม่น้ำโขงมีการเปลี่ยนแปลงมากคือมีเหตุการณ์น้ำท่วมเกาะหาดกลางแม่น้ำในช่วงฤดูแล้งทั้งที่ไม่ฝนตกมากกว่าสิบปีมาแล้วที่ระดับน้ำในแม่น้ำโขงได้มีเปลี่ยนแปลงทั้งฤดูฝนและฤดูแล้งเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ไม่ได้ไปเป็นตามธรรมชาติของฤดูกาลของระบบนิเวศแม่น้ำโขงในอดีตน้ำจะนองท่วมสองฝั่งแม่น้ำในช่วงฤดูฝนน้ำจะแห้งและบางแห่งใสจนเห็นพื้นน้ำเกาะหาดทรายสวยงามจะโผล่ขึ้นมาในช่วงฤดูแล้งแต่เดี๋ยวนี้บางช่วงของฤดูฝนน้ำกลับไม่มีน้ำท่วมหลากเหมือนในอดีตและบางช่วงของฤดูแล้งน้ำกลับท่วมเกาะแก่งกลางแม่น้ำโขงที่มีหาดทรายหาดหินกรวดกลมอันเป็นแหล่งที่อยู่หากินของเหล่านกอพยพนักเดินทางและยังเป็นพื้นที่วางไข่เลี้ยงลูกของเหล่านกประจำถิ่นอีกหลายชนิด

ฝนตกน้ำแห้ง ฝนแล้งน้ำนอง เสียงบ่นพึมพรำของเหล่าสมาชิกนกน้ำประจำถิ่น เช่น นกเขาทราย เป็นชื่อที่คนท้องถิ่นภาคเหนือหรือคนเมืองเรียกขาน เพราะมีพฤติกรรมการเดินหากินบนหาดทรายคล้ายนกเขาใหญ่นกเขาชวา ส่วนคนใทยในภาคกลางให้ชื่อว่า นกแอ่นทุ่งเล็ก หรือฝรั่งต่างชาติเรียกว่า Small Pratincole นักนักปักษีวิทยาเรียกว่า Glareola lacteal ในประเทศไทยพบนกตระกูลนี้เพียงสองชนิดคือนกแอ่นทุ่งใหญ่และนกแอ่นทุ่งเล็กนกแอ่นทุ่งใหญ่มักหากินบริเวณที่โล่งใกล้หนองน้ำส่วนนกแอ่นทุ่งเล็กส่วนใหญ่มักจะใช้หาดทรายหาดหินกรวดกลมบนเกาะกลางแม่น้ำในช่วงฤดูแล้งเป็นพื้นที่หากินและวางไข่เลี้ยงลูกบัดนี้ได้เกิดปัญหาน้ำมาท่วมไข่ที่วางพรางบนหาดหินกรวดกลมและหาดทรายทั้งที่ไม่มีฝนตกปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นโดยที่นกเขาทรายน่าจะค้นหาสาเหตุแต่ก็ไม่เจอเนื่องเพราะสาเหตุอะไรเพราะในอดีตก่อนหน้านี้น้ำจะท่วมหลากในช่วงฤดูฝนหรือช่วงฝนตกเท่านั้น

แต่เมื่อได้มีโอกาสไถ่ถามเพื่อนนักเดินทางนกอุ้มบาตรเขาบอกว่าแม่น้ำโขงตอนบนในปัจจุบันมีคันดินสูงเหมือนภูเขามาขวางแม่น้ำโขงอยู่ไม่รู้มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไรเมื่อบินผ่านบริเวณดังกล่าวแม่น้ำโขงจะกว้างมากกว่าปกติมีเสียงดังผ่านคันดินและมีน้ำไหลพุ่งออกจากคันดินอีกด้านหนึ่งอย่างแรงแต่ก็ไม่รู้ว่ามันคืออะไรอาจจะต้องรอถามนกกระเต็นน้อยธรรมดาที่จะเดินทางตามมาสมทบว่ามันเกิดอะไรขึ้นกับพื้นที่ตอนบนแม่น้ำโขง

เพื่อนนกแม่น้ำโขง

15 เมษายน 2563