“ค้านเมกะโปรเจ็กต์ผันน้ำยวม” ณ ริมฝั่งน้ำยวม รับวันหยุดเขื่อนโลกพรุ่งนี้

ชูประเด็น “ผลกระทบรุนแรงในพื้นที่ ทั้งต่อคน น้ำ สัตว์และป่า – เรียกร้องยุติโครงการผันน้ำยวมและโครงการเกี่ยวเนื่อง” 

นักวิชาการ-นักสิ่งแวดล้อม ชี้ “อีไอเอโครงการฯ ปัญหาใหญ่ ทั้งไม่ครอบคลุม-ไม่รอบคอบ-ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง-ไม่ฟังเสียงคนในชุมชนพื้นที่”

(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)

รณรงค์วันหยุดเขื่อนโลก

รายงานข่าวจากพื้นที่เปิดเผยว่า วันนี้ (13 มี.ค. 2566) เครือข่ายชาวบ้านในพื้นที่ลุ่มน้ำยวมและตัวแทนองค์กรพันธมิตรได้ร่วมกันจัดกิจกรรมรับวันหยุดเขื่อนโลก (International Day of Actions for Rivers : against Dams) โดยปีนี้ชูประเด็น “ค้านโครงการผันน้ำยวม” เป็นประเด็นหลักของการเคลื่อนไหวรณรงค์

โดยตัวแทนเครือข่ายฯ และองค์กรพันธมิตรราว 100 คน ได้รวมตัวกัน ณ บริเวณแม่น้ำสองสี บ้านแม่เงา ต.แม่สวด อ.สบเมย แม่ฮ่องสอน ตั้งแต่ช่วงเช้า (ประมาณ 08.00 น.) ก่อนเริ่มกิจกรรมเดินขบวนรณรงค์หยุดเขื่อนผันน้ำยวม พร้อมถือป้ายแสดงข้อความประเด็นรณรงค์ อาทิ “ให้สาละวิน ยวม เมย ไหลอิสระ” “หยุดโครงการผันน้ำยวม” “ชีวิตจะสุขสงบต้องร่วมใจปกป้อง” เป็นต้น

ทั้งนี้เครือข่ายชูประเด็นผลกระทบที่รุนแรงต่อคนและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เป็นประเด็นสำคัญในการคัดค้าน ควบคู่กับประเด็นการดำเนินโครงการที่ “รับไม่ได้” โดยเฉพาะการดำเนินการในเรื่องรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการ (อีไอเอ) ของหน่วยงานรัฐที่ผลักดันโครงการฯ

“นโยบายของรัฐบาลชุดนี้เพื่อสร้างเขื่อนเติมน้ำในเขื่อนภูมิพล แต่ความเป็นจริงพื้นที่โครงการนี้จะเปลี่ยนวิถีชีวิตประชาชนในพื้นที่มหาศาล เพราะจะเกิดผลกระทบต่อทรัพยากรคน ป่าไม้ สัตว์ป่าและน้ำ แต่หากไม่มีเขื่อนสิ่งเหล่านี้จะอยู่ด้วยความปลอดภัย 

เราต้องการบอกไปยังรัฐบาลว่าโครงการผันน้ำยวมส่งผลกระทบมาก ที่นี่เราสร้างถิ่นฐานตั้งแต่ปู่ย่าตายาย ชาวกะเหรี่ยงปกาเกอะญอมีความซื่อสัตย์ อนุรักษ์ทรัพยากร เราอยู่ที่ไหนที่นั่นก็มีป่า เราอยากให้คนภายนอกได้รับรู้” ยอดชาย พรพงไพร นายกองค์การบริหารส่วนตำบลแม่สวด กล่าวระหว่างเปิดงานเช้าวันนี้

(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)

ชี้ “กระทบรุนแรง คน-น้ำ-สัตว์-ป่า ในพื้นที่” 

“โครงการผันน้ำควรยุติ เพราะไม่คุ้มค่ากับคนในพื้นที่ และทรัพยากรที่อยู่กับชาวบ้านมีมูลค่าไม่น้อยกว่าโครงการ โดยขณะนี้ชาวบ้านใน อ.แม่สะเรียง ก็ได้เริ่มตื่นตัวเรื่องนี้เพราะจะได้รับผลกระทบ พวกเราต้องต่อสู้ แม้ตนเป็นนักการเมือง 4 ปี แต่ก็จะต่อสู้เพื่อความเป็นธรรมและไม่ต้องการให้เกิดความเหลื่อมล้ำ” นายกองค์การบริหารส่วนตำบลแม่สวด กล่าว

ระหว่างกิจกรรมรณรงค์ ตัวแทนชาวบ้านจากชุมชนแหล่งต้นน้ำ บ้านแม่เงา ได้ร่วมกันยืนยันถึงวิถีชีวิตที่อาจได้รับผลกระทบจากโครงการสร้างเขื่อนแม่น้ำยวม โดยระบุว่าหมู่บ้านแม่เงามีอายุมากกว่า 200 ปี มีทั้งเจดีย์และศาลเจ้าพ่อเก่าแก่ มีแม่น้ำยวมและแม่น้ำเงาเป็นหลัก สมัยก่อนมีการทำเหมืองแร่ แต่ปี 2530 ได้มีการปิดเหมืองแร่และคนงานได้อพยพมาอยู่บ้านแม่เงา ทุกคนช่วยกันรักษาป่าและน้ำ วิถีชีวิตของชาวบ้านแม่เงาแตกต่างจากที่อื่นคือไม่มีนา แต่อาศัยป่าและน้ำ หาเห็ดถอบ หัวบุก ซึ่งมีมูลค่าเช่นเดียวกัน

“แม่น้ำที่นี่ไม่เหมือนที่อื่น เพราะอยู่ต่ำ ปลามีถิ่นอาศัยเฉพาะอยู่ในแต่ละจุด เช่น วังน้ำ ชายหาด ถ้าแม่น้ำที่นี่ไม่มีป่าเราก็ไม่รู้จะอยู่กันอย่างไรเพราะชาวบ้านต่างพึ่งพาสิ่งเหล่านี้ เรามีห้วยกุ้งที่ไม่เหมือนที่อื่น ลำห้วยนี้มีกุ้งทุกฤดู หากมีเขื่อน แม่น้ำก็จะเปลี่ยนไป” ตัวแทนชาวบ้านแม่เงากล่าว

ขณะที่ ชาวบ้านปลายน้ำจากหมู่บ้านแม่งูด ต.นาคอเรือ อ.ฮอด จ.เชียงใหม่ ได้ร่วมกันชี้ถึงผลบกระทบหากมีการก่อสร้างปากอุโมงค์ผันน้ำสู่เขื่อนภูมิพล 

“ชาวบ้านได้ใช้น้ำจากห้วยแม่งูดในการรดสวนลำไย ระบบนิเวศของห้วยแม่งูดในหน้าแล้งเห็นแต่ทราย แต่เมื่อขุดลงไปจะมีน้ำ เป็นลำธารใต้ดิน เป็นแหล่งน้ำสำหรับการเกษตร ระบบนิเวศริมห้วยมีพืชผัก ในป่าก็มีของป่ามากมาย ชาวบ้านเลี้ยงวัว ขายขี้วัว มีราคาดี พ่อค้าจากข้างนอกมารับซื้อ ลำไย เป็นพืชเศรษฐกิจหลักของชาวบ้าน ทำให้ชาวบ้านลืมตาอ้าปากได้ รายได้แต่ละปี พอเลี้ยงชีวิตและครอบครัว ที่น่าแปลกใจคือ ในรายงานอีไอเอโครงการผันน้ำ ไม่ได้ระบุถึงวิถีชีวิตของชาวบ้านและพืชพรรณต่างๆ” ตัวแทนชาวแม่งูดร่วมกันนำเสนอมุมมองจากพื้นที่

(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)

“การดำเนินการอีไอเอที่รับไม่ได้” นักวิชาการ-นักอนุรักษ์

“เรื่องประวัติศาสตร์ของชุมชน ในรายงานอีไอเอไม่ได้เขียนไว้เลย บ้านตนอยู่ที่นี่มาก่อน รายงานเขียนไว้ว่าวัดสร้างมา 10 ปี แต่ความจริงชาวบ้านที่นี่อยู่มาก่อนนั้นแล้ว ในประเด็นระบบนิเวศป่า ในรายงานอีไอเอก็เขียนไม่ตรง เขียนว่าจะเอาน้ำมาให้ชาวบ้านทำการเกษตร แต่ชาวบ้านไม่มีนา พึ่งพารายได้จากป่าเท่านั้น รายงานระบุว่ามีปลาเพียง 30 ชนิด  แต่ชาวบ้านมานั่งนับแล้ว มีปลาในแม่น้ำเกิน 60 ชนิด” สิงคาร เรือนหอม ชาวบ้านแม่เงากล่าว

ในงานยังมีการจัดเสวนาวิพากษ์เมกะโปรเจ็กต์ผันน้ำยวมของรัฐในหลากหลายแง่มุม โดยเฉพาะประเด็นการดำเนินการจัดทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการฯ ที่ไม่เป็นไปตามหลักการและหลักวิชาการอย่างที่ไม่สามารถรับได้

“รายงานอีไอเอไม่รอบคอบและไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง โครงการผันน้ำงบประมาณกว่า 1.7 แสนล้านบาท ไม่มีเงินลงทุนแต่รายงานกลับได้รับการอนุมัติ  ขณะที่คณะกรรมการลุ่มน้ำก็ยังไม่มีการอนุมติว่าจะมีการผันน้ำจากลุ่มน้ำสาละวิน การผันน้ำข้ามลุ่มต้องแจ้งและขอความเห็นชอบจากคณะกรรมการทั้งสองลุ่มน้ำ ที่สำคัญโครงการนี้เป็นการลงทุนขนาดใหญ่ 

ที่ อ.อมก๋อย การก่อสร้างอุโมงค์ จะต้องมีดินมากองในที่ดินชาวบ้าน เศษดินนับล้านคิว จะเกิดอะไรกับชาวบ้าน แล้วไปบอกกว่าชาวบ้านอยู่ในเขตป่าสงวน เขาบอกว่าจะไม่ส่งผลกระทบกับชาวบ้าน ไหนจะมีจุดพักคนงาน ถนนขนดิน แต่ในรายงานอีไอเอไม่ได้เขียนไว้เลย ที่สำคัญคือต้องไม่เข้าไปเกี่ยวกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ซึ่งไม่ได้ระบุไว้ในรายงาน” หาญณรงค์ เยาวเลิศ ประธานมูลนิธิบริหารจัดการน้ำแบบบูรณาการ กล่าวในเวทีเสวนาฯ

“โครงการนี้ใหญ่มาก แต่เมื่อเราลงพื้นที่ปรากฏว่าชาวบ้านไม่ทราบมีโครงการนี้ มาทราบเมื่ออนุมัติอีไอเอแล้ว โดยกรมชลประทานเข้ามาชี้แจง 2-3 ชั่วโมงแล้วกลับโดยไม่เปิดโอกาสให้ชาวบ้านตั้งคำถามว่าสิ่งที่ชาวบ้านต้องสูญเสียจะเป็นอย่างไร ในอีไอเอบอกว่าที่แม่เงามีบ้านที่ได้รับผลกระทบ 4 หลัง เป็นไปได้อย่างไร กระบวนการทำอีไอเอถ้าได้ฟังความคิดเห็นและลงพื้นที่จริง แต่กลับไม่มีบริบทประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม อีไอเอควรมีข้อมูลหนักแน่นกว่านี้

รัฐบาลควรทบทวนโครงการนี้โดยเฉพาะการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมควรจัดทำใหม่ เพราะในอีไอเอฉบับเก่าไม่ครอบคลุมโดยเฉพาะความสูญเสียของชาวบ้าน

คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติควรลงมาดูพื้นที่ด้วยตัวเอง เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงว่าสิ่งที่เขียนไว้ในอีไอเอเป็นอย่างที่เสนอหรือไม่ มิฉะนั้นจะก่อให้เกิดความสูญเสียมากมาย ต้องศึกษาให้ดีว่าปริมาณน้ำในแม่น้ำยวมเหมาะสมหรือเพียงพอที่จะผันน้ำหรือไม่ ในการเลือกตั้งที่จะมาถึงนี้ ใครที่จะมาหาเสียงแถวนี้ควรมีวิสัยทัศน์กว้างไกลฟังเสียงชาวบ้านและยุติโครงการ” ผศ.มาลี สิทธิเกรียงไกร คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กล่าวในเวทีฯ

(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)

แถลง 2 ข้อเรียกร้อง “ยุติโครงการฯ”

“ในวันนี้ พวกเราที่จะได้รับผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อมจากโครงการสร้างเขื่อนเก็บนํ้ายวมเพื่อผันนํ้าสู่ เขื่อนภูมิพล เห็นพร้อมตรงกันว่า 

1.การศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม  (อีไอเอ) ขาดการมีส่วนร่วมและไม่รับฟังความคิดเห็นของชุมชน ผลการศึกษาจึงไม่ตรงประเด็นและขาดข้อเท็จจริงของชุมชมและสิ่งแวดล้อม นับเป็นการลิดรอนสิทธิชุมชน และลดทอนการมีส่วนร่วมของชุมชนตามหลักประชาธิปไตย 

2.หากดําเนินโครงการตามผลการศึกษานี้จะไม่คุ้มค่าต่อการลงทุนเนื่องจากจะเกิดการสูญเสียทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างถาวร ส่งผลกระทบอย่างมหาศาลต่อวิถีชีวิตและ เศรษฐกิจชุมชนที่พึ่งพิงธรรมชาติโดยเฉพาะป่าและนํ้า ซึ่งเป็นความเสียหายที่ประเมินค่าไม่ได้และไม่สามารถแก้ไขได้ในภายหลัง แตกต่างจากผลการประเมินในอีไอเอ พวกเราทุกคนจึงมมีมติให้ยกเลิกอีไอเอฉบับนี้ และขอให้ถอนโครงการผันน้ำ รวมทั้งทุกโครงการที่เกี่ยวข้องออกไป” ตัวแทนเครือข่ายฯ ได้ร่วมกันอ่านแถลงการณ์ในนาม “เครือข่ายชุมชนลุ่มน้ำยวม เงา เมย สาละวิน” ในช่วงท้ายกิจกรรมฯ

รายงานข่าวเปิดเผยว่า บรรยากาศการจัดงานเป็นไปอย่างคึกคัก มีการจัดนิทรรศการแสดงวิถีชีวิตของชุมชนที่พึ่งพาแม่น้ำและป่า และมีเจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงของหลายหน่วยงานมาร่วมสังเกตุการณ์นับสิบนาย

ประมวลภาพจากสบเมย

(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)
(ภาพ : Thai News Pix / ภานุมาศ สงวนวงษ์)