ซากตอในอ่างเก็บน้ำ

บันทึกรัก(ษ์)นักสารคดีช้างป่า 2564: ตอนที่ 19 ซากตอในอ่างเก็บน้ำ

ตาล วรรณกูล

กลางเปลวแดดอันแผดเผา ดวงตะวันกลมโตดวงนั้นทำท่าราวกับว่าไม่อยากจะเคลื่อนไปไหน มันอ้อยอิ่งสาดแสงกระทบระลอกคลื่นบนผิวของผืนน้ำที่แผ่ไพศาลกว้างไกลสะท้อนระยิบระยับเมื่อสายลมพัดผ่าน ริ้วเมฆสีขาวบาง ๆ ล่องลอยกระจัดกระจายตัดครามสีของฟ้าอันลึกล้ำแลดูเวิ้งว้างเดียวดาย

เม็ดเหงื่อที่ปูดโปนไหลอาบไปทั่วทั้งตัวเปียกชุ่มจนโชกกระทั่งเหนียวเหนอะหนะ ผมทนอยู่กับสภาพอากาศเช่นนี้นานกว่าค่อนวัน สายตายังคงเพ่งมองผ่านมอนิเตอร์ของกล้องภาพยนตร์ที่ติดเลนส์ซูเปอร์เทเล ดึงภาพของช้างหนุ่มคู่นั้นจากระยะไกลเข้ามาใกล้จนเห็นทุกอิริยาบถของพฤติกรรมและนิสัยใจคอ ขณะที่พวกมันกำลังดำผุดดำว่ายไปตามประสาของช้างป่าที่เพิ่งจะสิ้นกลิ่นน้ำนม

และจึงใช่ พวกมันเป็นช้างป่าเพศผู้ลูกหลานของฝูงช้างป่าเพศเมียที่ใช้ชีวิตอยู่ในพื้นที่โครงการอ่างเก็บน้ำคลองประแกด จังหวัดจันทบุรี อ่างเก็บน้ำที่สร้างขึ้นเพื่อแก้ปัญหาความขาดแคลนของคน

การไปเยือนฝูงช้างป่าที่อ่างเก็บน้ำคลองประแกดครั้งนั้น เริ่มจากที่ผมทราบข่าวว่า หญ้าคาที่ขึ้นอยู่ในพื้นที่โครงการซึ่งน้ำยังท่วมไม่ถึงกำลังผลิดอกบานสะพรั่งเมื่อกลางเดือนมีนาคมศกนี้ มันจึงเป็นสัญญาณบ่งบอกว่าช้างป่าฝูงใหญ่จะมุ่งหน้าเข้าไปยังพื้นที่แห่งนั้น ผมจึงจัดแจงเตรียมตัวเดินทางจากกรุงเทพฯ เพื่อจะไปให้ถึงก่อนเวลาที่พวกช้างฝูงจะโผล่ออกมาจากหย่อมป่าที่หลบพัก

“มา ๆ กินข้าวกินปลากันก่อน เพื่อจะมีแรงเผชิญกับแสงแดดกลางทุ่งนั่น” 

น้าอรุณ นัคโร อาสาสมัครพิทักษ์ช้างป่าเจ้าถิ่นเชื้อเชิญขณะที่ผมไปถึงบ้านของเขาตอนบ่ายของวันนั้น ซึ่งน้าโยธิน และน้าแจ็ค สุภาพสตรีผู้มีชื่อเป็นชายมาถึงก่อนแล้ว

“ทำไมไม่กินกันก่อนครับนี่ก็บ่ายโมงแล้ว” ผมถาม ก่อนที่ทุกคนจะตอบกลับมาเป็นเสียงเดียวกันว่า “รอคุณนั่นแหละ” ซึ่งเป็นคำตอบที่ทำให้ผมละอายใจยิ่ง การที่ทำให้คนจำนวนหนึ่งรอมันไม่ใช่ความรู้สึกที่ดีสำหรับผมนัก และยิ่งการรอคอยนั้นทำให้พวกเขาต้องสูญเสียเวลาอันมีค่ามากเท่าไร ผมก็ยิ่งรู้สึกผิดมากขึ้นเท่านั้น 

พวกเราใช้เวลาไปกับการกินอาหารมื้อนั้นเพียงไม่กี่นาที ก็พากันกระโดดขึ้นหลังกระบะรถของน้าอรุณอย่างเร่งรีบ ขณะที่บางคนยังคงเคี้ยวบางอย่างอยู่ในปากอย่างเมามัน

เราโขยกอยู่บนรถกระบะผ่านทุ่งหญ้าคาสลับสวนปาล์มและป่ายางพาราได้ไม่นานนัก น้าอรุณก็จอดรถก่อนจะชี้ชวนให้มองไปยังหย่อมป่าที่ห่างออกไปทางด้านขวา ชั้นแรกผมมองอะไรแทบไม่เห็นเพราะยอดดอกของหญ้าคาสีขาวชูชันชูช่อบดบังไปเสียสิ้น จนกระทั่ง 

“โอกกกกกกก” 

อันเป็นเสียงเรียกรวมฝูงของช้างป่าอาวุโสแม่แปรกที่เป็นผู้นำดังขึ้น จึงได้ความว่าช้างป่าฝูงนั้นกำลังจะออกมาจากหย่อมป่าที่หลบพัก

ช้างป่าฝูงนั้นค่อย ๆ เคลื่อนออกมาในทุ่งโล่ง จากสองสามตัว เป็นสิบตัว ยี่สิบตัว และกระทั่งเรานับกันได้ถึง 76 ตัวในระยะเวลาเพียงไม่ถึงครึ่งชั่วโมง 

ผมพยายามกวาดตามองไปรอบ ๆ ฝูงเพื่อควานหาช้างเป้าหมายที่คาดหวังหนักหนาว่าจะได้บันทึกพฤติกรรมของพวกมัน ซึ่งโจทย์ใหญ่ของผมคือช้างป่าเพศผู้ที่กำลังเริ่มเกาะกลุ่มแยกวงออกมาจากฝูงแม่ของพวกมัน ซึ่งก็พบในเวลาต่อมา

มันเป็นช้างป่าหนุ่มจำนวน 3 ตัว ซึ่งสองในสามนั้นเป็นช้างสีดอ และช้างพลายอีกตัวหนึ่งกำลังจับกลุ่มเล่นฝุ่นดินอยู่ทางด้านซ้ายของฝูง

ผมยืนมองพวกมันอยู่อย่างนั้น จนแน่ใจว่าช้างหนุ่มกลุ่มนี้จะแยกออกจากฝูงไปใช้ชีวิตสังคมช้างป่าเพศผู้ในอีกไม่ช้าไม่นาน ขณะที่น้าอรุณ น้าโยธิน และน้าแจ็ค ติดตามถ่ายภาพช้างฝูงใหญ่ที่บ่ายหน้าไปยังอ่างเก็บน้ำ ผมเลือกที่จะวิเวกไปกับช้างหนุ่มทั้งสามตัวที่แยกออกไปหากินนอกฝูง 

มันพาผมเลาะเลียบไปตามทุ่งหญ้าคาอยู่ชั่วครู่ใหญ่ ก่อนจะตัดแยกห่างจากฝูงออกไปไกลขึ้น และแล้วพวกมันก็พาผมมาหยุดอยู่ที่ปลายเวิ้งน้ำแห่งหนึ่งซึ่งเป็นส่วนที่แหวกเว้าลึกของผืนน้ำเข้ามาในแผ่นดินของพื้นที่รองรับน้ำในอ่างเก็บน้ำนั่น

ซากตอของต้นไม้ป่า ต้นยางพารา และต้นปาล์ม นับร้อยนับพันต้นที่ยืนตายกระจัดกระจายเพราะถูกน้ำที่ท่วมขังสังหารอย่างโหดเหี้ยม ต่างกันกับกอหญ้าที่ดูเขียวชะอุ่มพุ่มไสวที่ฟื้นตัวมาได้เสมือนว่าเวลาแห่งการจำศีลของเหง้ากอที่เคยจมอยู่ใต้น้ำได้หมดสิ้นลง 

กลางฤดูแล้งเช่นนี้ปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำลดลงมากจนปรากฏสิ่งต่าง ๆ โผล่พ้นมาให้เห็น ไม่ว่าจะเป็นตอไม้ บ้านเรือน และป่าปาล์ม แต่การที่ระดับน้ำลดลงอาจมีเหตุผลที่ซับซ้อนอยู่มากเกินกว่าจะหยั่งลึกไปถึงข้อเท็จจริงที่ไม่อาจล่วงรู้ได้อย่างถ่องแท้ เจตนาของการปกปิดลับลวงซ่อนพรางมันมาพร้อมกับเงื่อนไขมากมายที่พลเมืองธรรมดา ๆ อย่างเรา ๆ ยากจะเข้าถึง จึงได้แต่มองเห็นและคิดไปได้แค่ว่า “มันเป็นเรื่องปกติ”

ช้างหนุ่มทั้งสามตัวกระโจนลงเวิ้งน้ำแห่งนั้น หยอกล้อเล่นกับผืนน้ำที่ชุ่มฉ่ำ ฟาดงวงกับผิวน้ำจนซ่านกระเซ็น บ้างก็หันมาฟาดงวงฟาดงาใส่กันและกัน ราวกับกำลังประลองความแข็งแกร่งในวัยที่กำลังห้าวหาญ ส่งเสียงอี๊ดอ๊าดเสพสุขกันอยู่อย่างนั้น

พวกมันอาจคิดหรือไม่คิดอะไร แต่จิตใจผมกลับพล่ามัวไปกับเจตคติที่มีต่อพื้นที่แห่งนั้นไปมาก

ซึ่งหากจะว่าตามจริงแล้ว ในพื้นที่ภาคตะวันออกเรื่อยไปจนถึงฝั่งประเทศเพื่อนบ้านกัมพูชา ก็มีโครงการอ่างเก็บน้ำหรือเขื่อนเช่นนี้ทั้งที่สร้างเสร็จไปแล้ว กำลังก่อสร้าง และกำลังอยู่ในแผนการ ทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่เกิดขึ้นมากมายหลายแห่ง บ้างก็ว่าเพื่อประโยชน์ของผู้คน บ้างก็ว่าเพื่อประโยชน์ของระบบเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม แต่วัตถุประสงค์ที่แท้จริงอาจจะลึกลับซับซ้อนไปยิ่งกว่า ซึ่งผมเองก็ไม่แน่ใจนักว่าการมีอ่างเก็บน้ำจะส่งผลดีอย่างไรกับทุกชีวิต 

หากความประสงค์ที่ว่านั้น ซึ่งหมายถึงสัตว์ป่า ช้างป่ามีที่อยู่ที่กิน ที่เล่นที่นอน มีที่ให้ได้ปลดเปลื้องเปิดเผยชีวิตและสัญชาตญาณแห่งความสุขสม เช่นเดียวกันกับภาพที่ปรากฏอยู่ตรงหน้า โดยไม่เฉียดไปสร้างปัญหาให้กับชาวบ้านชาวเมือง มีหรือที่ความยินดีปรีดาจะไม่เกิดแก่จิตวิญญาณ 

แต่หากความประสงค์ที่ว่านั้นกลับไม่ได้ส่งเสริมให้เกิดความดีงามต่อเพื่อนชีวิต ผู้คน ส่ำสัตว์ อีกทั้งเป็นการบ่อนทำลายสรรพสิ่งสรรพชีวิตที่งดงามนั้นเล่า – คงยอมกันยากยิ่งนัก