ประยุทธ์งัดข้อกรมชล ออกยันต์กันเขื่อนป่าต้นน้ำภาชี ยืนยันสิทธิคนกับป่า

สำนักงานบริหารนโยบายของนายกรัฐมนตรี งัดข้อกรมชลประทาน ยืนยันห้ามสร้างเขื่อนหนองตาดั้ง ทับหมู่บ้านกะเหรี่ยงร้อยหลังและท่วมป่าต้นน้ำภาชี 2,000 ไร่  ยกระดับเป็นหมู่บ้านนำร่องโครงการแก้ไขปัญหาที่ดินอยู่อาศัยและทำกินในป่าอนุรักษ์ มูลนิธิสืบเผยเป็นแหล่งอาศัยสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ ชูเป็นชุมชนนำร่องคนอยู่ร่วมกับป่า 

ชุมชนพุระกำ มีลำน้ำภาชีไหลผ่าน ก่อนลงไปรวมกับแม่น้ำแม่กลอง / สำนักข่าวสิ่งแวดล้อม / ณิชา เวชพานิช

28 กันยายน พ.ศ.2563 รศ.ดร.ธนพร ศรียากูล ที่ปรึกษาประจำสำนักงานบริหารนโยบายของนายกรัฐมนตรี ยืนยันกับชาวบ้านพุระกำ ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าลุ่มน้ำภาชี ต.ตะนาวศรี อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี ว่าพื้นที่ชุมชนและผืนป่าต้นกำเนิดแม่น้ำภาชี จะไม่ถูกเปลี่ยนเป็นอ่างเก็บน้ำหนองตาดั้งตามแผนบริหารจัดการลุ่มน้ำของกรมชลประทาน

หากโครงการดังกล่าวเกิดขึ้น ชาวบ้านพุระกำและหนองตาดั้งร่วม 96 ครัวเรือนจะต้องโยกย้ายถิ่นฐานเป็นครั้งที่สองในรอบห้าสิบปี หลังจากต้องย้ายลงมาจาก “ใจแผ่นดินแห่งผืนป่าแก่งกระจาน” ที่ตั้งชุมชนกะเหรี่ยงเก่าซึ่ง “ปู่คออี้” พยายามต่อสู้ให้ได้กลับไปเสียชีวิตที่นั้น ทว่าไม่สำเร็จ

“ขอให้พวกเรามั่นใจว่าหมู่บ้านพุระกำเป็นพื้นที่ในโครงการนำร่องแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกินในป่าอนุรักษ์ เพราะฉะนั้น โครงการใดๆ ก็ตามที่เป็นโครงการพัฒนาและส่งผลกระทบต่อนโยบายของรัฐในการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกิน เป็นโครงการที่ไม่สมควรจะดำเนินการต่อไป” รศ.ดร.ธนพร กล่าว

เขาเผยว่า วันที่  15 กันยายนที่ผ่านมา นายกรัฐมนตรีได้เซ็นรับรองให้ หมู่บ้านพุระกำเป็นหนึ่งในพื้นที่นำร่องแก้ปัญหาสิทธิที่ดินทำกินในป่าอนุรักษ์ 52 แห่งทั่วไทย ตามพ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าพ.ศ. 2562 เนื่องจากมีความพร้อมจัดทำแผนอยู่อาศัยได้อย่างเป็นรูปธรรม ดังนั้น ภายในมีนาคม ปีพ.ศ. 2564 ที่จะถึงนี้ ชาวพุระกำจะมีสิทธิในที่ดินอยู่อาศัยและทำมาหากิน ส่งต่อให้ลูกหลานได้ โดยตั้งบนพื้นฐานว่าห้ามจำหน่ายต่อ 

ที่สำคัญ การกำหนดพื้นที่นำร่องนี้ยังเป็นเสมือน “ยันต์กันเขื่อน” ระงับโครงการพัฒนาใดๆ ที่จะขัดขวางการแก้ปัญหาที่ดินทำกิน ในกรณีหมู่บ้านพุระกำแห่งนี้ คือ โครงการอ่างเก็บน้ำหนองตาดั้ง 

ป้ายคัดค้านอ่างเก็บน้ำซึ่งเป็นจุดที่ถูกกำหนดเป็นสันเขื่อน / สำนักข่าวสิ่งแวดล้อม / ณิชา เวชพานิช

“ข้ออ่อนประการหนึ่งของระบบราชการปัจจุบัน คือ แต่ละหน่วยทำงานตามภาระหน้าที่ กรมอุทยานแห่งชาติรับผิดชอบแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ กรมชลประทานมีหน้าที่จัดสรรน้ำ จึงเกิดความขัดแย้งแบบกรณีนี้ สำนักงานบริหารนโยบายของนายกรัฐมนตรีจึงมาอุดช่องว่างระหว่างกรม เพื่อให้นโยบายขับเคลื่อนไปทางเดียวกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องของพี่น้องชายขอบ”

โครงการอ่างเก็บน้ำหนองตาดั้ง มีความจุ 48 ล้านลูกบาศก์เมตร ขนาดสันเขื่อนกว้าง 9 เมตร ยาว 733 เมตร สูง 48 เมตร อรยุพา สังขะมาน และปราโมทย์ ศรีใย ฝ่ายวิชาการมูลนิธิสืบนาคะเสถียร เผยว่า โครงการจะส่งผลกระทบพื้นที่ 2,000 ไร่ เป็นพื้นที่ชุมชน 400 ไร่และท่วมพื้นที่ป่าสมบูรณ์ 1,600 ไร่  “ความสมบูรณ์” นี้บ่งชี้ได้จากการพบสัตว์ใกล้สูญพันธุ์หลายชนิด ได้แก่ สมเสร็จ เก้งหม้อ และเลียงผา และล่าสุด ยังสำรวจพบปลาที่สันนิฐานว่าจะเป็นพันธุ์ที่สูญพันธุ์ไปแล้วจากไทย “ปลาค้อแถบหัวหิน” (Schistura myrmekia) ซึ่งเคยพบในห้วยแก่งสก หัวหิน ทว่าพื้นที่ดังกล่าวถูกเปลี่ยนเป็นสนามกอล์ฟ และพื้นที่เกษตรไปแล้ว การสร้างเขื่อนหนองตาดั้งจะเปลี่ยนการไหลของน้ำและทำลายบ้านของสัตว์น้ำ

“จากนี้ ประเทศไทยจะต้องทำการบ้านเพิ่ม ตีความการมีส่วนร่วมของชุมชนในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและออกกฎหมายที่เหมาะสมให้ชุมชนสามารถอยู่ร่วมกับป่าได้ โดยมีตัวชี้วัดความสมบูรณ์เป็นสัตว์ป่า”

เปเล่ กัวพู่ ตัวแทนชุมชน ยอมรับว่าแม้จะได้รับการยืนยันจากหลายฝ่ายว่าโครงการอ่างเก็บน้ำจะไม่เกิด ทว่ายังรู้สึกกังวล เพราะไม่รู้ว่าหากต้องสูญเสียบ้านไป จะทำอะไรกินในอนาคต พื้นที่ใหม่ซึ่งกรมชลประทานจัดสรรให้ย้ายไปก็เป็นพื้นที่เหมืองแร่เก่าที่เพาะปลูกไม่ได้ 

“ทุกวันนี้ พวกเราช่วยกันดับไฟป่าเพื่อปกป้องต้นไม้และสัตว์ป่า ถ้าอ่างเกิด น้ำก็จะท่วม แล้วสัตว์ป่าที่เราเคยปกป้องมันก็อยู่ไม่ได้ เราจึงต้องลุกขึ้นมาสู้ ทางที่ดี กรมชลประทานควรพัฒนาอ่างเก็บน้ำในพื้นที่ที่มีอยู่แล้วให้ใช้งานได้มากขึ้น”

ที่ตั้งโครงการอ่างเก็บน้ำหนองตาดั้ง // ขอบคุณภาพ: รายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการอ่างเก็บน้ําบ้านหนองตาดั้ง

โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยตาดั้ง เป็นส่วนหนึ่งของโครงการบริหารจัดการน้ำแก้ปัญหาภัยแล้งและอุทกภัยลุ่มน้ำภาชี เฉลิมเกียรติ คงวิเชียร์วัฒน์ รองอธิบดีฝ่ายวิชาการกรมชลประทาน ชี้แจงว่า โครงการจะช่วยกระจายน้ำให้พื้นที่เกษตรด้านล่าง อย่างไรก็ตาม ตนได้รับทราบเรื่องการยกระดับพื้นที่หมู่บ้านพะรุกำเป็นพื้นที่นำร่องแล้ว กรมชลประทานจะพิจารณาเหตุผลและรายละเอียดเพื่อดำเนินการพิจารณาตามขั้นตอนต่อไป

รายชื่อพื้นที่ 52 ป่าอนุรักษ์นำร่อง // ขอบคุณภาพ: สำนักงานบริหารนโยบายของนายกรัฐมนตรี