เพราะมีอะไรมากมายซ่อนอยู่ใน ‘การเดิน’ การเดินจึงไม่ใช่แค่การเคลื่อนที่อีกต่อไป

เวลาเลิกงานของวันศุกร์ (25 ส.ค. 2560) การเดินไปตามทางเท้า เริ่มต้นขึ้นเมื่อลงจาก BTS สถานีอารีย์ โดยมีเป้าหมายมุ่งหน้าไปสู่ร้าน Fab café ด้วยระยะทาง 750 เมตร

โดยปกติแล้วทุกครั้งที่ไปสถานที่ใหม่ ส่วนตัวจะเลือกใช้บริการวินมอเตอร์ไซค์ แต่วันนี้ตัดสินใจไม่ใช้ เพราะตั้งใจจะมาฟังเรื่องที่เกี่ยวข้องกับ “การเดิน”

นั่นคืองาน “Walking is Talking: The Science and Philosophy of Walking” หรือ เมื่อการเดินคือบทสนทนาระหว่างพวกเรากับเมือง จัดโดย ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง (UddC) และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

นิรมล กุลศรีสมบัติ ผู้อำนวนการศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง และหัวหน้าโครงการเมืองเดินได้-เมืองเดินดี เริ่มต้นพูดคุยถึงประวัติศาสตร์การเดินเท้าที่ส่งผลทำให้การเดินนั้นเป็นมากกว่าการไปยังจุดหมายปลายทางด้วยการนำเสนอในหัวข้อ “I Walk Therefore I Am”

นิรมล ชวนผู้ร่วมงานนึกถึงนิทานพื้นบ้านของจีนเรื่อง Dogs and demons โดยเรื่องมีอยู่ว่าจักรพรรดิจีนเชิญศิลปินมาวาดภาพสุนัขและปีศาจ พร้อมตั้งคำถามว่าอะไรวาดยากกว่ากัน หลายคนร่วมกันตอบว่าปีศาจ แต่สำหรับศิลปินคือสุนัข เพราะว่ากันว่าเรื่องที่อยู่ใกล้ตัวยากที่จะโฟกัส นึกว่าเข้าใจมันจริงๆ แต่เรื่องไกลตัวมักให้ความสนใจ

ไม่ต่างกับการเดินที่เป็นเรื่องง่ายๆ ใกล้ตัว แต่กลับทำสิ่งไกลตัวและไม่ได้แก้ปัญหา อย่างเช่น ปัญหาหาบเร่แผงลอยบนทางเท้า ปัญหาความสกปรก ซึ่งส่งผลให้เดินยาก

“GoodWalk เมืองเดินได้-เมืองเดินดี เป็นโครงการที่พยายามทำความเข้าใจกับเรื่องที่ดูเหมือนง่าย แต่ว่าจริงๆ แล้วกลับไม่เคยมีการศึกษาอย่างเป็นระบบ ทั้งในมุมของปรัชญาและวิทยาศาสตร์ เป้าหมายของโครงการไม่ได้มีไรมากไปกว่าการที่จะทำให้กรุงเทพมันเดินดีมากขึ้น และเดินได้มากขึ้น” นิรมล กล่าว

โครงการเมืองเดินได้-เมืองเดินดี (GoodWalk) ดำเนินการตั้งแต่กลางปี 2557 ปัจจุบันอยู่ระหว่างการศึกษาในระยะที่ 3 เพื่อจัดทำข้อเสนอแนวทางทางออกแบบเชิงการภาพสำหรับการปรับปรุงพื้นที่นำร่อง คือ อารีย์-ประดิพัทธ์ สีลม-สาทร และพระนคร-บางลำพู เพื่อใช้เป็นกรอบการดำเนินการและแนวทางในการปรับปรุงพื้นที่ต้นแบบ

โครงการระยะที่ 1 คือ การศึกษาศักยภาพและจัดทำแผนที่ดัชนีชี้วัดศักยภาพการเข้าถึงสาธารณูปการที่ส่งเสริมการเดินเท้าในเขตกรุงเทพ และปริมณฑล ระยะที่ 2 คือการศึกษาและพัฒนาดัชนีชี้วัดศักยภาพการเดินเท้า (เมืองเดินดี) ของพื้นที่ตัวอย่างในกรุงเทพ และแผนที่ศักยภาพการเข้าถึงในพื้นที่สำคัญของประเทศไทย จำนวน 24 เมือง

ภาคภูมิ มะหะสิทธิ์ ผู้ประกอบการสังคมด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งเคยใช้ชีวิตอยู่ในมหานครถึงสองแห่ง บรรยายในหัวข้อ “Through the Eyes of Flaneur” เขาเล่าว่า เกิดมาก็ได้พบกับการเดินวิ่งไปตามซอยต่างๆ ในย่ายสำเพ็ง-เยาวราช อยู่ตลอดเวลา เมื่ออายุ 18 ปี ได้ย้ายไปเดินยังปารีส การเดินในปารีสเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตทุกคนที่อยู่ที่นั่น ไม่ว่าจะอยู่ในฐานะใดทุกคนผ่านการเดิน ปารีสเป็นเมืองที่ถูกสร้างมาให้คนเดิน

ภาคภูมิ เล่าต่อว่า เมืองที่คนสามารถเดินได้จะเกิดเป็นชุมชนการค้า คนสามารถเดินไปยังร้านอาหารใกล้ๆ บ้าน สามารถเดินไปจับจ่ายซื้อของที่อยากได้โดยไม่ต้องใช้รถ ปารีสเป็นเมืองที่ค่อนข้างจะต่อต้านการใช้รถ เพราะมองว่ารถไม่ใช่สิ่งจำเป็น คนในปารีสจึงไม่ลงทุนในเรื่องของรถ นอกจากนี้ปารีสยังมีถนนสวยงามที่สามารถเดินไปทานอาหาร

“เดินเพราะเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน เดินเพราะได้เจอผู้คน เดินเพื่อปลดปล่อยความคิด เดินไปทำงาน เดินเพื่อพักผ่อน ดูเมือง เดินเพื่อโชว์ตัวเอง เดินเพราะย่อยอาหาร เดินเพราะไม่มีเงิน” ภาคภูมิ สรุปจากประสบการณ์ว่าทำไมคนปารีส และเขาถึงเดิน

นาธาน เลชัวส์ (Mr. NATHAN LiEGEOiS) นักศึกษาปริญญาตรี วิศวกรรมเมืองแห่งปารีส (EIVP) เล่าว่า ทุกวันนี้มีหลายอย่างเกิดขึ้นที่ปารีส อย่างเช่น การตัดสินใจครั้งสำคัญของเมืองปารีสที่นายกเทศมนตรีตัดสินใจห้ามนำรถเข้าเมืองในวันอาทิตย์และทำให้ริมฝั่งซ้ายเดินได้นั้น ช่วยให้คนได้เพลิดเพลินกับริมแม่น้ำเซน เปิดโอกาสให้กับเมืองที่จะเป็นเมืองเดินได้ ช่วยให้อากาศบริสุทธิ์มากขึ้น และแก้ไขปัญหารถติดรอบๆ เป็นโอกาสที่ดีที่จะได้ค้นพบเมืองแม้จะวันเดียวก็ตาม

นอกจากนี้ หน่วยงานภาครัฐมีอำนาจหน้าที่ในการสร้างเมือง แต่เราทุกคนเป็นผู้เล่นหลัก เป็นคนที่สร้างเมือง เพราะหากเมืองไม่มีคน เมืองก็ไม่มีอะไร ไม่มีเศรษฐกิจ เราจึงต้องพูด และลุกขึ้นมาเปลี่ยนแปลงวิธีการใช้เมือง

บทสนทนาเรื่อง “เมื่อการเดินคือบทสนทนาระหว่างพวกเรากับเมือง” สิ้นสุดลง ต่อด้วยการเดินเท้าเพื่อก้าวไปยังปลายทางของผู้คนที่มาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในค่ำคืนนี้

ได้แต่หวังว่าในเร็วๆ นี้ ทุกคนจะเห็นเมืองเดินได้ เมืองที่ผู้คนสามารถเข้าถึงจุดหมายต่างๆ ในชีวิตประจำวันได้ด้วยการเดิน เมืองเดินดี เมืองที่มีสภาพแวดล้อม และองค์ประกอบต่างๆ ของเมือง เป็นมิตรกับการเดินบนพื้นที่กรุงเทพฯ